۳۰ اوت ۲۰۲۶ - مطالعهای که بهتازگی در نشریه Diabetes Careمنتشر شد، تأثیر همزمان سلامت قلبی-عروقی و خطر ژنتیکی را بر بروز «اختلال شناختی خفیف (MCI)» و زوال عقل در افراد مبتلا به دیابت ارزیابی کرد.
نقش هیپرگلیسمی، سلامت قلبی-عروقی و استعداد ژنتیکی در زوال عقل
هیپرگلیسمی (قند خون بالا) مزمن و مقاومت به انسولین، عوامل مهمی در بروز اختلال عملکرد شناختی و زوال عقل هستند. در حال حاضر، از هر سه فرد بالای ۶۵ سال، یک نفر به دیابت مبتلا است و این شیوع همچنان رو به افزایش است.
ابتلا به دیابت در مقایسه با افراد دارای قند خون نرمال، خطر ابتلا به زوال عقل را دو برابر میکند. این افزایش خطر بهویژه به دلیل نبود استراتژیهای پیشگیرانه مؤثر برای جمعیت سالمند دیابتی، نگرانکننده است.
برنامه «۸ اصل ضروری زندگی (LE8)» شامل هشت فاکتور اصلاحپذیرِ سلامت قلبی-عروقی (CVH) است: رژیم غذایی، فعالیت بدنی، مواجهه با نیکوتین، خواب، شاخص توده بدنی (BMI)، چربیهای خون، قند خون و فشار خون. پایبندی به LE8 با کاهش خطر بیماریهای قلبی-عروقی و عصبی-تخریبی همراه است.
حفظ شاخصهای بهینه سلامت قلبی-عروقی ممکن است خطر ژنتیکی بیماریهایی مانند زوال عقل را تعدیل کند. گزارشها حاکی از آن است که حتی در افراد با استعداد ژنتیکی بالا، ترک سیگار، ورزش منظم، داشتن رژیم غذایی سالم و عدم مصرف الکل میتواند خطر زوال عقل را تا یکسوم کاهش دهد. با این حال، هنوز بررسی نشده است که تا چه حد پایبندی به LE8میتواند خطر ژنتیکی اختلال شناختی خفیف (MCI) یا زوال عقل را جبران کند، یا کدامیک از مؤلفههای سلامت قلب بیشترین مزیت محافظتی را برای افراد دیابتی فراهم میکند.
ارزیابی تأثیرات شناختیِ پایبندی به LE8 و خطر ژنتیکی در افراد دیابتی
محققان در این مطالعه بررسی کردند که چگونه پایبندی به شاخصهای سلامت قلبی-عروقی «۸ اصل ضروری زندگی» انجمن قلب آمریکا و عوامل خطر ژنتیکی، با پیامدهای شناختی در افراد دیابتی مرتبط است.
دو گروه (کوهورت) گسترده و متنوع مورد بررسی قرار گرفتند: «بایوبانک بریتانیا (UKB)» که یک مطالعه آیندهنگر در مقیاس بزرگ با بیش از ۵۰۰ هزار شرکتکننده در بریتانیا است، و « All of Usیا AoU» که یک طرح تحقیقاتی کشوری در ایالات متحده با هدف جذب بیش از یک میلیون شرکتکننده میباشد. هر دو گروه دادههای غنیِ فنوتیپی، ژنتیکی و پیامدهای سلامتی را ارائه دادند و تحلیلها منحصراً بر شرکتکنندگانی متمرکز بود که دیابت آنها تشخیص داده شده بود.
در مطالعه UKB، پایبندی به LE8 با استفاده از هشت مؤلفه استاندارد سلامت ارزیابی شد، در حالی که امتیاز سلامت قلبی-عروقی در مطالعه AoUشامل پنج مؤلفه بود: فشار خون، کلسترول، قند خون، شاخص توده بدنی (BMI) و مواجهه با نیکوتین. خطر ژنتیکی با استفاده از «امتیازات خطر پلیژنیک» (PRS) برای بیماری آلزایمر (AD) و ژنوتیپ APOE ε4تعیین شد.
پیامدهای اولیه شامل اختلال شناختی خفیف (MCI) و زوال عقل (طبق کدهای ICD-10) بود. در مطالعهٔ بیوبانک بریتانیا، پیامدهای ثانویه شامل اندازهگیری ساختار مغز از طریق تصویربرداری امآرآی (MRI) و نتایج حاصل از آزمونهای شناختی متعدد بود.
تحلیلها با تعدیل متغیرهای جمعیتشناختی و بالینی، اثرات مستقل و ترکیبی LE8 و خطر ژنتیکی را ارزیابی کردند. روشهای آماری شامل مدلهای مخاطرات متناسب کاکس (Cox)، تحلیلهای مخاطرات رقیب و تحلیلهای زیرگروهی بر اساس جنسیت، قومیت، نوع دیابت و مصرف دارو بود.
ارتباط سلامت قلبی-عروقی بهتر با کاهش خطر MCIدر دیابت پس از در نظر گرفتن ژنتیک
در میان ۴۱،۳۷۴ شرکتکننده دیابتی در مطالعهٔ بیوبانک بریتانیاکه زوال عقل نداشتند، افرادی که امتیاز LE8پایینتری داشتند، جوانتر بودند، احتمال بیشتری داشت مرد باشند، از وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایینتری برخوردار بودند و در سنین پایینتر با مدتزمان طولانیتری از ابتلا به دیابت تشخیص داده شده بودند. میانگین امتیاز LE8 آنها ۴۲.۷ بود.
حجمهای مغزی بهطور کلی مشابه بود، اما امتیازات LE8بالاتر با ماده خاکستری بیشتر و شدت کمتر هایپراینتنسیتی ماده سفید (white matter hyperintensity) همراه بود. امتیازات LE8بالاتر ارتباط معناداری با عملکرد بهتر در دامنههای شناختیِ آزمایششده نداشت. در گروه AoU، امتیاز LE8 پایین نیز با سن تشخیص پایینتر، نسبت بالاتر مردان، استفاده کمتر از داروهای دیابت و امتیازات LE8پایینتر همراه بود. گروه AoUتنوع نژادی و قومی بیشتر و نرخ بالاتری از اختلال شناختی خفیف (MCI) داشت.
به ازای هر ۵ امتیاز افزایش در نمره LE8(هشت اصل ضروری زندگی)، خطر اختلال شناختی خفیف (MCI) در مطالعهٔ بایوبانک بریتانیا تا ۵ درصد کاهش یافت. برخورداری از نمرات متوسط یا بالای LE8 نیز با خطر کمتر MCI مرتبط بود، اما (حتی پس از لحاظ کردن خطر ژنتیکی) منجر به کاهش معنادار در خطر کلی زوال عقل به هر علت نشد. ارتباط با MCI و زوال عقل بهطور کلی در افرادی که خطر ژنتیکی کمتر یا متوسطی داشتند، قویتر بود، در حالی که در افراد با خطر ژنتیکی بالا، این ارتباط کاهش مییافت. در مجموع، ارتباط ها با زوال عقل در مطالعهٔ AoUنیز از نظر آماری معنادار نبودند.
سن و استعداد ژنتیکی از قویترین عوامل مشارکتکننده در خطر شناختی بودند؛ در حالی که لیپیدها، شاخص توده بدنی (BMI)، خواب و گلوکز در زمره مهمترین مؤلفههای LE8قرار گرفتند. چندین مؤلفه LE8 تعاملات افزودنی معناداری با خطر ژنتیکی برای زوال عقل و MCIدر مطالعهٔ بایوبانک بریتانیا نشان دادند؛ که در این میان، لیپیدها و گلوکز قویترین و پایدارترین تعاملات را نشان دادند، اگرچه در مطالعهٔ AoU هیچ تعامل معناداری شناسایی نشد.
نمرات متوسط یا بالا در LE8با کاهش خطر آلزایمر یا زوال عقل عروقی در مطالعهٔ بایوبانک بریتانیا مرتبط نبود، اما در مطالعه AoU، امتیاز LE8 بالاتر با کاهش خطر زوال عقل عروقی همراه بود. تحلیلهای زیرگروهی در مطالعهٔ بایوبانک بریتانیا نشان داد که در میان مردان، شرکتکنندگان سفیدپوست و افرادی با مدتزمان طولانیتر ابتلا به دیابت، ارتباط های معناداری با کاهش خطر MCIوجود دارد، در حالی که در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، نمرات متوسط یا بالای LE8با کاهش خطر MCIو زوال عقل همراه بود. این ارتباط ها در میان زنان یا افرادی که مدت کمتری از تشخیص دیابت آنها میگذشت، از نظر آماری معنادار نبودند.
نتیجهگیری
بهتر بودن سلامت قلبی-عروقی (CVH) بهطور پیوسته با کاهش خطر MCIدر افراد مبتلا به دیابت (پس از در نظر گرفتن استعداد ژنتیکی) مرتبط بود. ارتباطها با زوال عقل، وابستگی بیشتری به خطر ژنتیکی داشتند؛ به طوری که در افراد با استعداد ژنتیکی پایین یا متوسط، ارتباطات قویتر و در افراد با خطر ژنتیکی بالا، این ارتباطات ضعیفتر بود. علاوه بر این، نمرات بالاتر LE8 با نشانگرهای مطلوبتر در MRI مغز همراه بود که اهمیت مدیریت جامع عروقی و متابولیک را برای سلامت مغز در این جمعیت آسیبپذیر برجسته میکند. محدودیتهای این مطالعه شامل استفاده از کدهای ICD-10(که ممکن است باعث طبقهبندی نادرست شود)، استفاده از امتیاز خطر پلیژنیک بیماری آلزایمر به عنوان جایگزینی برای خطر ژنتیکی، و تفاوت در روشهای جمعآوری دادهها بین دو مطالعه است که ممکن است دقت تحلیلها را کاهش داده باشد. تحقیقات آینده برای شفافسازی نقش علیّ سلامت قلبی-عروقی در خطر زوال عقل میان افراد دیابتی ضروری است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260830/People-with-diabetes-may-have-another-reason-to-protect-their-cardiovascular-health.aspx